Klima Santrali, Taze Hava Santrali ve Fan-Coil Arasındaki Farklar

Klima santrali nedir ve hangi işleri yapar?

Klima santrali; damper, filtre, ısıtma-soğutma bataryası, fan ve ihtiyaca göre ısı geri kazanımı, nemlendirme veya nem alma bileşenlerini bir gövdede birleştirir. Yalnız taze hava, yalnız resirkülasyon veya karışım havasıyla çalışabilir. Bu nedenle 'klima santrali' adı tek başına dış hava oranını, hijyen sınıfını veya enerji performansını açıklamaz. AB 1253/2014 Tüzüğü 250 m³/h üzerindeki üniteleri konut dışı havalandırma ünitesi sayar ve ürün fişinde iç özgül fan gücü (SFPint, W/(m³/s)) beyanı ister; 'klima santrali' adı bu sınıfı ve değeri söylemez (Kaynak: European Commission, Ventilation units).

Taze hava santrali nedir?

Taze hava santrali, tasarım dış hava debisini filtreleyip gerekli sıcaklık ve nem koşuluna yaklaştırarak binaya verir. Dış hava yükü mevsimle değiştiği için batarya, donma-yoğuşma riski, drenaj ve kontrol senaryosu psikrometrik hesapla seçilir. Mahale verilen hava kadar kontrollü egzoz veya kaçış yolu bulunmadan yalnız üfleme debisi tasarlamak bina basınç dengesini bozabilir. ASHRAE Psikrometri bölümüne göre −5 °C ve %90 bağıl nemli dış hava kilogram başına yaklaşık 2,3 g nem taşır; 22 °C'ye ısıtıldığında bağıl nemi %14 civarına düşer, bu yüzden taze hava santralinde nemlendirme ihtiyacı kış tasarım koşulundan çıkar (Kaynak: ASHRAE Handbook, Psychrometrics).

Fan-coil nedir, nasıl çalışır?

Fan-coil; fan, su serpantini, filtre, vana ve yoğuşma tavasından oluşan mahal terminalidir. Oda havasını resirkülasyon yoluyla bataryadan geçirip ısıtır veya soğutur. Kanallı, kaset, döşeme tipi ya da gizli tavan tipi olabilir. Bazı modeller dış hava bağlantısı içerse de bu bağlantının bulunması ve ölçülmüş debisi doğrulanmadan fan-coil taze hava cihazı kabul edilmez. ASHRAE 62.1 havalandırma debisini dış hava üzerinden tanımlar; dış hava bağlantısı olmayan fan-coil için bu değer 0 L/s'dir ve mahalin dış hava ihtiyacı (ofiste kişi başı 2,5 L/s + 0,3 L/s·m²) başka bir cihazdan karşılanır (Kaynak: ASHRAE 62.1).

İki borulu ve dört borulu fan-coil farkı

İki borulu sistem aynı boru çiftinden mevsime göre sıcak veya soğuk su taşır; geçiş döneminde farklı mahallerin aynı anda zıt taleplerini karşılayamaz. Dört borulu sistem sıcak ve soğuk suyu ayrı devrelerde hazır tutarak eşzamanlı ısıtma-soğutmaya izin verir. Karar; zon çeşitliliği, tesisat alanı, ilk yatırım, pompa enerjisi ve kontrol ihtiyacıyla verilir. ASHRAE Psikrometri bölümündeki entalpi hesabında soğutma bataryasının gizli yükü su buharının buharlaşma ısısından (yaklaşık 2.500 kJ/kg) gelir; geçiş mevsiminde iki borulu sistem soğutmadayken nem alma da yapılır, ısıtma isteyen zon ise 0 kW kapasite alır (Kaynak: ASHRAE Handbook, Psychrometrics).

Debi ve batarya kapasitesi nasıl seçilir?

Dış hava debisi; kullanım, kişi yoğunluğu, proses ve yürürlükteki gerekliliklerden belirlenir. Hava tarafı ısıtma, soğutma ve nem yükü psikrometrik süreçle; fan-coil kapasitesi ise mahalin duyulur-gizli yükü ve su sıcaklıklarıyla hesaplanır. Üretici seçim çıktısında hava ve su debisi, giriş koşulları, kapasite, basınç kaybı, ses ve çalışma sınırları aynı noktada doğrulanmalıdır. ASHRAE 62.1 dış hava debisini kişi ve alan bileşeninin toplamı olarak verir; 50 kişilik, 200 m² bir toplantı odası için 2,5 L/s·kişi + 0,3 L/s·m² ile yaklaşık 185 L/s (670 m³/h) çıkar ve taze hava santrali bu değerin altında seçilemez (Kaynak: ASHRAE 62.1).

Karışım hücreli klima santrali ne zaman kullanılır?

Karışım hücresi, dış hava ile dönüş havasını damperler üzerinden belirlenen oranda birleştirir. Dış hava oranı yalnız enerji hedefiyle azaltılamaz; kullanım, kişi ve proses için gereken havalandırma debisi korunmalıdır. Ekonomizer veya talep kontrollü çalışma düşünülüyorsa dış hava kalitesi, sıcaklık-nem koşulları, damper sızdırmazlığı, bina basıncı ve donma-yoğuşma riskleri otomasyon sırasına yazılır. Kirli, kokulu ya da çapraz bulaşma riski taşıyan dönüş havasının yeniden kullanımı ayrıca değerlendirilir. ASHRAE 62.1 dış hava oranının doluluk sensörü veya CO₂ ile talep kontrollü azaltılmasına yalnız hesaplanan asgari değerin (alan bileşeni dâhil) üzerinde izin verir; karışım hücresinde dış hava damperinin asgari açıklığı bu L/s değerine karşılık gelecek şekilde ölçülüp kilitlenir (Kaynak: ASHRAE 62.1).

Hijyenik klima santrali nasıl tanımlanır?

Hijyenik klima santrali yalnız yüksek sınıflı filtre eklenmiş standart bir ünite değildir. Uygulamanın risk analizi; hava yönünü ve basınç kademesini, filtre kademelerini ve filtre sızdırmazlığı testini, iç yüzeylerin temizlenebilirliğini, drenajı, servis erişimini ve bakım sırasında kirli-temiz taraf ayrımını belirler. Gerekli performans; kullanım alanına uygulanabilen mevzuat, proje şartnamesi ve üreticinin belgeli verileriyle tanımlanıp ölçülmelidir. Cihaz adı tek başına steril ortam veya steril hava garantisi vermez. AB 1253/2014'e göre ürün fişinde iç ve dış kaçak oranı (%) beyan edilir; hijyenik uygulamada iç kaçak yüzdesi çapraz bulaşma riskinin ilk sayısal göstergesidir (Kaynak: European Commission, Ventilation units).

Filtre ve fan seçimi neden birlikte yapılır?

Partikül filtresi, hedef parçacık ve kullanım riskine; gaz fazı filtresi ise tanımlanmış gaz veya koku bileşenine göre seçilir. Biri diğerinin işlevini otomatik olarak karşılamaz. Üretici verisindeki başlangıç ve son basınç kaybı sistem direncine eklenir; sızdırmazlık, yüzey hızı, fan çalışma noktası, izleme ve güvenli değişim erişimi birlikte doğrulanır. AB 1253/2014 ürün fişinde filtre değişim uyarısı zorunludur; filtre son basınç kaybı üretici verisinde başlangıcın katı olarak verildiğinden (örneğin 100 Pa'dan 300 Pa'ya) fan bu son değerde tasarım debisini sağlamalıdır (Kaynak: European Commission, Ventilation units).

Isı geri kazanımı ve resirkülasyon aynı şey mi?

Hayır. Resirkülasyon, mahalden dönen havanın bir bölümünü yeniden sisteme verir. Isı geri kazanımı ise egzoz ve dış hava akımları arasında enerji aktarır; akımların karışıp karışmadığı kullanılan teknolojiye bağlıdır. Kirletici transferinin kabul edilmediği uygulamalarda kaçak ve çapraz bulaşma riski ayrıca değerlendirilir. Seçim, belgeli ürün performansı ve gerçek çalışma koşullarıyla yapılır. AB 1253/2014 ısı geri kazanımlı çift yönlü konut dışı ünitelerde 2018'den itibaren en az %73 ısıl verimlilik (run-around devrede %68) ve ısıl by-pass ister; rotorlu ünitede iç kaçak yüzdesi de fişte beyan edilir, resirkülasyonda ise bu kaçak %100'dür (Kaynak: European Commission, Ventilation units).

• •Uzman notu: rotorlu ısı geri kazanımda egzoz tarafındaki basınç emiş tarafından yüksekse kirli hava temiz tarafa sızar; fan yerleşimini (basma-emiş sırası) değiştirmek çapraz bulaşma kaçağını filtre sınıfından daha fazla etkiler ve fişteki iç kaçak değeri bu yerleşim için geçerlidir.

Montaj ve devreye almada hangi kayıtlar gerekir?

Montajda servis boşluğu, filtre çekişi, batarya sökümü, titreşim yalıtımı, donma koruması, vana yönü, sifon ve yoğuşma tahliyesi kontrol edilir. Test-ayar-dengeleme sırasında dış, dönüş ve üfleme havası debileri; fan basıncı ve gücü; su debisi; sıcaklık-nem değişimi; filtre basıncı, vana-damper komutları ve alarm senaryoları ölçülerek tasarım değerleriyle karşılaştırılır. AB 1253/2014 fişindeki SFPint değeri (W/(m³/s)) devreye almada ölçülen fan gücü ve debiyle karşılaştırılır; 2 m³/s (7.200 m³/h) taşıyan santralde 2.000 W/(m³/s) beyanı 4 kW toplam fan gücüne karşılık gelir (Kaynak: European Commission, Ventilation units).